महाराष्ट्र

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी राज्याच्या वस्त्रोद्योगाला चालना देण्यासाठी टेक्नीकल टेक्सटाईल मिशन (Maharashtra Technical Textile Mission – MTTM) स्थापन करण्याची घोषणा केली आहे. यासह, महाराष्ट्र राज्य वस्त्रोद्योग विकास महामंडळ (MSTDC) स्थापन करण्याचाही निर्णय घेतला आहे. नवी दिल्ली येथे आयोजित भारत टेक्स २०२५ या कार्यक्रमात महाराष्ट्राचा सहभाग सुनिश्चित करण्याचे निर्देशही त्यांनी दिले.

मुख्यमंत्र्यांनी टेक्निकल टेक्सटाईल पार्कसाठी अभिरुची पत्रे मागविण्यासाठी कार्यवाही करण्याचे आदेश दिले आहेत. तसेच स्थानिक वस्त्रोद्योगांना प्रोत्साहन देण्यासाठी कॅप्टिव्ह मार्केट योजना प्रभावीपणे लागू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. या योजनेतून महाराष्ट्रातील पारंपरिक वस्त्रोद्योगाला अधिक ताकद मिळणार आहे.

हातमाग विणकरांच्या कल्याणासाठी निवृत्ती वेतन योजना राबवण्यावरही भर देण्यात आला आहे. या योजनेतून हातमाग विणकरांना सामाजिक सुरक्षा कवच दिले जाईल. राज्याच्या एकात्मिक व शाश्वत वस्त्रोद्योग धोरण २०२३-२८ अंतर्गत अर्बन हाट केंद्र स्थापन करण्याची योजना तयार करण्याचे आदेशही त्यांनी दिले आहेत.

टेक्नीकल टेक्सटाईल (Technical Textile) विकासासाठी नवे धोरण

मुख्यमंत्र्यांनी वस्त्रोद्योग क्षेत्रात नवकल्पनांच्या माध्यमातून प्रगती साधण्यासाठी ‘करघा’ या मालिकेचा पहिला भाग प्रसारित करण्यासाठी प्रसार भारतीसोबत सहकार्य करण्याची सूचना दिली आहे. यामुळे पारंपरिक वस्त्रोद्योग आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा समन्वय साधला जाईल.

राज्यातील वस्त्रोद्योग विभागाच्या योजनांचे डिजिटायझेशन आणि ऑटोमेशन करण्यावरही भर देण्यात येत आहे. याशिवाय, सूतगिरण्यांमध्ये सौर उर्जेचा वापर वाढविण्यासाठी प्रयत्नशील राहण्याचे निर्देश दिले आहेत. हे सर्व पाऊल वस्त्रोद्योगाच्या शाश्वत विकासासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.

सह्याद्री अतिथीगृह येथे आयोजित या आढावा बैठकीत, ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या पुढील १०० दिवसांच्या आराखड्याचा आढावा घेतला गेला. यामध्ये अनेक महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा करण्यात आली.

बैठकीला राज्यातील विविध विभागांचे मंत्री आणि वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री धनंजय मुंडे, सांस्कृतिक मंत्री आशिष शेलार, वस्त्रोद्योग मंत्री संजय सावकारे, परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांसह अनेक महत्त्वाच्या व्यक्तींचा सहभाग होता.

मुख्यमंत्र्यांनी बैठकीत महाराष्ट्रातील वस्त्रोद्योग विकासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी नव्या संधी निर्माण करण्यावर भर दिला. यामध्ये वस्त्रोद्योग धोरण, टेक्नीकल टेक्सटाईल मिशन, आणि पारंपरिक वस्त्रनिर्मितीला चालना देणाऱ्या योजनांचा समावेश होता.

महाराष्ट्रातील वस्त्रोद्योग क्षेत्र नव्या उंचीवर नेण्यासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी टेक्नीकल टेक्सटाईल मिशनची स्थापना करून मोठी पायाभरणी केली आहे.

आज आपण भारताच्या कृषी क्षेत्रातील एका महान व्यक्तीमत्त्वाची, डॉ. पंजाबराव देशमुख यांची जयंती साजरी करत आहोत. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी त्यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून त्यांना अभिवादन केले. पण खरं तर पंजाबराव देशमुख कोण होते? त्यांच्या जीवनात काय काय विशेष घडले? या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी आपण आजच्या लेखात एक प्रवास करणार आहोत.

भारताचे पहिले कृषिमंत्री, शिक्षणमहर्षी डॉ. भाऊसाहेब ऊर्फ पंजाबराव देशमुख यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अभिवादन केले.

विदर्भाचा अभिमान: पंजाबराव देशमुखांची अमरगाथा

आज त्यांचा जन्म दिवस आहे आणि मला त्यांच्या कर्तृत्वाबद्दल थोडासा लिहावंसं वाटलं. त्यांचा शिक्षणामध्ये वाटा तर बराच आहे परंतु शेती व शेतकरांसाठी बराच फायद्याचा ठरला.

विदर्भात जन्मलेले पंजाबराव देशमुख हे केवळ राजकारणीच नव्हते तर एक शिक्षणतज्ज्ञ, लेखक आणि समाजसुधारकही होते. त्यांच्या अनेक विद्यालये आहेत आणि त्यातली एक म्हणजे आंजी या गावी असलेली “आदरश्या विद्यालय” या शाळेचा मी विध्यार्थी. त्यांनी शेतकऱ्यांच्या उत्थानासाठी आपले संपूर्ण जीवन समर्पित केले. स्वतंत्र भारताचे पहिले कृषिमंत्री म्हणून त्यांनी भारतीय कृषी क्षेत्रात क्रांतिकारी बदल घडवून आणले. त्यांच्या विद्यालयात शिकणे म्हणजे एका झिल्ला परिषद च्या शाळेत शिकल्यासारखं स्वस्त व उत्तम शिक्षण ह्याची तर खात्री आहे.

शेतकऱ्यांचे मसीहा: डॉ. पंजाबराव देशमुख

शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीसाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न, कृषी शिक्षणावर त्यांचा जोर आणि विदर्भात शिक्षणाचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी स्थापन केलेली श्री शिवाजी शिक्षण संस्था यांचे उदाहरण देऊन आपण त्यांच्या कार्याची महती लक्षात आणू शकतो.

पंजाबराव देशमुख हे केवळ एक राजकीय नेते नव्हते तर ते एक विचारवंत, लेखक आणि समाजसुधारक होते. त्यांच्या लेखनातून त्यांचे दूरदृष्टीचे दर्शन घडते. त्यांनी शेतकऱ्यांच्या उत्थानासाठी केलेले प्रयत्न, कृषी शिक्षणावर त्यांचा जोर आणि विदर्भात शिक्षणाचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी स्थापन केलेली श्री शिवाजी शिक्षण संस्था यांचे उदाहरण देऊन आपण त्यांच्या कार्याची महती लक्षात आणू शकतो.

पंजाबराव देशमुखांचे जीवन आपल्यासाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या कार्यातून आपल्याला शिकायला मिळते की, समाजसेवा ही केवळ राजकारण्यांचीच जबाबदारी नाही तर प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे. आपणही आपल्या क्षमतेनुसार समाजाच्या हितासाठी काम करू शकतो.

डॉ. पंजाबराव देशमुख हे भारताच्या इतिहासात अमरत्व प्राप्त झालेले एक नामदार व्यक्तिमत्व होते. त्यांच्या कार्याने लाखो शेतकऱ्यांचे जीवन बदलले. त्यांच्या विचारांचा आजही आपल्याला मार्गदर्शन होतो. त्यांना विसरून जाणे म्हणजे आपल्याच इतिहासाची उपेक्षा करणे होय.

आजच्या या लेखातून आपण पंजाबराव देशमुख यांच्या जीवनाबद्दल थोडेसे जाणून घेतले. त्यांच्या विचारांचा आपल्या जीवनात अवलंब करून आपणही समाजाच्या हितासाठी काम करू शकतो.