रोहताश खिलेरी [Rohtash Khileri]: शून्याखालील तापमानात विना ऑक्सिजन ‘माउंट एल्ब्रस’ Mount Elbrus का चढला?

युरोपमधील सर्वोच्च शिखर ‘माउंट एल्ब्रस’ (Mount Elbrus) सर करणे ही कोणत्याही गिर्यारोहकासाठी मोठी बाब असते. पण, भारताच्या रोहताश खिलेरी याने केवळ हे शिखर सरच केले नाही, तर तिथे विना ऑक्सिजन सलग २४ तास मुक्काम ठोकून जागतिक विक्रम प्रस्थापित केला आहे.

रोहताश खिलेरी शून्याखालील तापमानात विना ऑक्सिजन ‘माउंट एल्ब्रस’ लहरवला भारताचा झेंडा

खिलेरीच प्रारंभिक जीवन आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी ची माहिती जाणूनघ्या तो कुठे जनमाला आला त्याचे वय काय आहे व हा कुठला आहे. हा एक संघर्ष करून वर आला शेतकरी आहे हे विसरू नका.

• जन्म: १४ मे १९९६
• गाव: मल्लापूर, जिल्हा हिसार (हरियाणा)
• शिक्षण: रोहताश यांचा जन्म एका सामान्य शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील सुभाष चंद्र बिश्नोई आणि आई बन्सी देवी यांनी त्यांना नेहमीच पाठबळ दिले. गरिबी आणि तुटपुंज्या साधनांमुळे त्यांचा सुरुवातीचा काळ संघर्षाचा होता.
• बिश्नोई संस्कृतीचा प्रभाव: निसर्गप्रेमी बिश्नोई समाजातील असल्याने रोहताश यांच्यात पर्यावरणाप्रती ओढ आणि जिद्द उपजतच होती.

गिर्यारोहणाकडे वळण्याचा प्रवास

रोहताश यांना सुरुवातीला कुस्ती, बॉक्सिंग आणि तायक्वांदोमध्ये रस होता. मात्र, २०१४ मध्ये हिमालयाची शिखरे पाहिल्यानंतर त्यांचे मन गिर्यारोहणाकडे वळले. त्यांनी जम्मू-काश्मीरमधील ‘जवाहर इन्स्टिट्यूट ऑफ माउंटेनियरिंग‘ मधून प्रशिक्षण पूर्ण केले. त्यांच्या २०१८ च्या एव्हरेस्ट मोहिमेसाठी त्यांच्या वडिलांनी आपली शेतजमीन गहाण ठेवून निधी उभारला होता, यावरूनच त्यांच्या जिद्दीची कल्पना येते.

अलीकडील ऐतिहासिक कामगिरी: माउंट एल्ब्रस (२०२६)

२१ जानेवारी २०२६ रोजी रोहताश खिलेरी याने रशियातील ५,६४२ मीटर उंचीच्या माउंट एल्ब्रसवर एक अभूतपूर्व पराक्रम केला.

1. विना ऑक्सिजन २४ तास: शिखरावर पोहचल्यानंतर त्यांनी अतिरिक्त ऑक्सिजन सिलिंडरचा वापर न करता सलग २४ तास तिथे मुक्काम केला. असा पराक्रम करणारा तो जगातील पहिला व्यक्ती ठरला आहे.
2. जीवघेणी परिस्थिती: तिथे तापमान -४०°C ते -५०°C पर्यंत खाली गेले होते आणि ताशी ५०-६० किमी वेगाने वारे वाहत होते.
3. शारीरिक कष्ट: या मोहिमेदरम्यान त्यांना ‘फ्रॉस्टबाइट’चा (अति थंडीमुळे त्वचा गोठणे) त्रास झाला आणि त्यांनी दोन बोटे गमावली, तरीही त्यांनी माघार घेतली नाही.

रोहताश खिलेरी यांचे अन्य महत्त्वाचे विक्रम

• माउंट एव्हरेस्ट (२०१८): जगातील सर्वोच्च शिखर सर केले.
• माउंट किलीमांजारो: आफ्रिकेतील सर्वोच्च शिखरावर २४ तास थांबण्याचा विक्रम.
• फ्रेंडशिप पीक (२०२०): एकट्याने (Solo) हे शिखर सर केले.
• माउंट एल्ब्रस: हे शिखर उन्हाळ्यात आणि हिवाळ्यात अशा दोन्ही ऋतूंमध्ये सर करणारे पहिले भारतीय.

“डोंगर माझ्याकडून माझी बोटे हिरावून घेऊ शकतो, पण माझी स्वप्ने नाही.” — रोहताश खिलेरी

रोहताश यांची ही कामगिरी केवळ भारतासाठीच नव्हे, तर जागतिक गिर्यारोहण क्षेत्रासाठी एक मैलाचा दगड ठरली आहे. विज्ञानाच्या दृष्टीनेही कमी ऑक्सिजनमध्ये मानवी शरीर किती काळ तग धरू शकते, याचे हे एक जिवंत उदाहरण आहे.

माउंट एल्ब्रसवर रोहताश खिलेरी यांचा विक्रम

हा व्हिडिओ रोहताश खिलेरी यांनी माउंट एल्ब्रसच्या शिखरावर विना ऑक्सिजन २४ तास घालवल्यानंतरची त्यांची परिस्थिती आणि त्यांनी मिळवलेल्या यशाचे दृश्य दाखवतो.